Pelet makinesi kaç kW çeker? "30 kW yeter" denilen tesisin 110 kVA hikâyesi

Saatte 600–700 kg üreten bir hat 75–80 kW çeker ve bunun için en az 110 kVA bağlantı gücü gerekir. Bana ilk söylenen rakam 30 kW idi; aynı kişi iki ay sonra "110 kVA olmazsa çalışmaz" dedi. Aradaki fark, işin yapılıp yapılamayacağını belirleyen farktı.

Rakamlar nereden çıkıyor: pelet presinin ana motoru 75 kW. Kırıcı, helezonlar, eksantrik elek, kurutma fanı, toz emiş ve paketleme hattı üstüne 10–15 kW daha ekliyor. Bu motorlar aynı anda çalışır, yük faktörü %80–85 civarında olur; hat toplamda 70–80 kW çeker. kVA'ya çevirince ve kalkış akımını hesaba katınca 100 kVA sınırda kalıyor, 110–150 kVA güvenli bant. Bu işi yıllarca yapmış, tesisini devretmek isteyen üretici de 125 kVA'yı asgari, 150'yi tavsiye olarak söyledi; ikinci makine eklersen 200–300 kVA.

Bu şu anlama geliyor:

• Evdeki veya dükkândaki "trifaze var" cümlesi hiçbir şey ifade etmez. Soru şu: sözleşme gücü kaç kW? Eski bir torna atölyesinde 25 kW abonelik görürsün, pelet için yetmez.
• 100 kW üstü için EDAŞ'a bağlantı görüşü başvurusu yapılır; cevap haftalar sürer ve "şu bedelle bağlarız" diye bir rakam döner. Köy veya kırsal bir yerde bu rakam trafo ve hat bedeli olarak yüz binlerce lira çıkıyor. Bana 2026 ortasında çıkan tahmin 300 bin TL civarındaydı; hat mesafesine göre daha fazla olabiliyor.
• O üretici kendi bölgesinde 100 kVA bağlantı bulamadığını söyledi. Bölgede trafo kapasitesi doluysa para ödesen de bağlanamazsın. Yer seçiminden önce bunu öğren.
• 75 kW motor için yumuşak yolverici (soft starter) veya frekans invertörü (VFD) şart; doğrudan kalkış sigortayı ve şebekeyi zorlar.
• 9 kW üzeri her sanayi aboneliğinde kompanzasyon (reaktif güç kompanzasyonu) zorunlu; yoksa faturaya reaktif ceza biner.
• Enerji müsaadesi dosyasını bir SMM elektrik mühendisine hazırlat; tek hat şeması ve kalkış senaryosu olmadan EDAŞ dosyayı geri çeviriyor.

Elektriğin kilogram başına maliyeti ise sanıldığı kadar yüksek değil: 80 kW hat, saatte 600 kg üretimde kilogram başına yaklaşık 0,11 kWh çeker. 2026 Nisan EPDK sanayi tarifesiyle (4,81 TL/kWh + BTV, KDV hariç) bu yarım liranın biraz üstü. Elektriğin asıl maliyeti faturada değil, bağlantıda: trafoya gömülen para ve bağlantı bekleyen aylar.

Sanayi tarifesinden yararlanmak için sanayi sicil belgesi gerekir; belge olmadan ticarethane tarifesi uygulanır, o da belirgin pahalıdır. Yeni kurulan tesislerin ilk faturaları bu yüzden şaşırtır.